اختلال بیش حسی که به نام اختلال پردازش حسی (SPD) نیز شناخته می‌شود، وضعیتی است که در آن مغز تلاش می‌کند تا محرک‌های حسی را به‌طور مناسب پردازش کند و به آنها پاسخ دهد. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است حساسیت شدیدی نسبت به صداها، نورها، بافت‌ ها یا حتی بوها داشته باشند که قرار گرفتن در محیط‌ های روزمره را چالش برانگیز می کند.

درک اختلال حسی بسیار مهم است زیرا افراد در هر سنی از کودکان تا بزرگسالان را تحت تاثیر قرار می دهد. افراد مبتلا به اختلال بیش حسی اغلب به دلیل واکنش شدید آنها به ورودی های حسی، وظایف روزانه، تعاملات اجتماعی و محیط های کاری را چالش برانگیز می یابند.

در حالی که اختلال بیش حسی به طور رسمی در همه طبقه بندی های پزشکی به رسمیت شناخته نشده است، معمولاً با شرایطی مانند اختلال طیف اوتیسم (ASD)، ADHD و اضطراب مرتبط است. بسیاری از افراد بدون تشخیص رسمی علائم را تجربه می کنند که منجر به بروز مشکلاتی در زندگی روزمره می شود.

بدن انسان برای تفسیر دنیای اطراف خود به سیستم حسی متکی است. مغز ما از حواس مختلف از جمله بینایی، صدا، لامسه، چشایی، بویایی و حتی تعادل ورودی دریافت می کند. در بیشتر افراد، این اطلاعات به آرامی پردازش می‌شوند و امکان پاسخ‌های مناسب به محرک‌ها را فراهم می‌کنند.

با این حال، در افراد مبتلا به اختلال بیش حسی، مغز اطلاعات حسی را بیش از حد پردازش می کند یا کمتر پردازش می کند که منجر به واکنش های شدید می شود. به عنوان مثال، فردی که به صدا حساسیت مفرط دارد، ممکن است صدای مکالمات عادی نیز برای او عذاب آور باشد، در حالی که فرد دیگری ممکن است از لمس پارچه های خاص روی پوست خود احساس ناراحتی کند.

مغز اطلاعات را چگونه پردازش می کند؟

• گیرنده های حسی محرک های خارجی (مانند نور، صدا یا لمس) را تشخیص می دهند.
• سیستم عصبی سیگنال هایی را به مغز می فرستد.
• مغز اطلاعات را پردازش می کند و پاسخی را تعیین می کند.
• فرد واکنش نشان می دهد (مثلاً دور می شود، گوش های خود را می پوشاند یا آن را نادیده می گیرد).

در اختلال بیش حسی، این فرآیند مختل می شود و باعث واکنش های اغراق آمیز یا کاهش یافته می شود که بر عملکرد روزانه تأثیر می گذارد.

علل اختلال بیش حسی

این اختلال  یک علت شناخته شده ندارد، اما محققان معتقدند که از ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عصبی و محیطی ناشی می شود.

عوامل ژنتیکی

• مطالعات نشان می دهد که ویژگی های حساسیت مفرط اغلب در خانواده ها دیده می شود.
• ژن‌های خاص مرتبط با ناهنجاری‌های پردازش حسی شناسایی شده‌اند.

شرایط عصبی

• اختلال طیف اوتیسم (ASD) و ADHD اغلب با اختلال حسی بیش از حد همراه هستند.
• تفاوت در ساختار و عملکرد مغز به مسائل حسی کمک می کند.

محرک های محیطی

• زایمان زودرس یا عوارض دوران بارداری.
• قرار گرفتن در معرض سموم یا عفونت های محیطی در مراحل اولیه رشد.
• تجربیات دوران کودکی پر استرس یا آسیب زا.

علائم اختلال بیش حسی

• واکنش بیش از حد به صداهای بلند (مانند پوشاندن گوش ها، احساس اضطراب در مکان های پر سر و صدا).
• ناراحتی با بافت های خاص (به عنوان مثال، اجتناب از برخی پارچه ها یا بافت های غذایی).
• بیزاری شدید از نورهای روشن یا سوسو زدن صفحه نمایش.
• مشکل در لمس فیزیکی (به عنوان مثال، ناراحتی در آغوش گرفتن یا تماس غیرمنتظره).
• افزایش حس بویایی یا چشایی (به عنوان مثال، تشخیص عطرهای ضعیف که دیگران نمی توانند).
• پریشانی عاطفی یا فروپاشی در محیط های تحریک کننده بیش از حد.

بسیاری از افراد مبتلا به اختلال بیش حسی به دلیل این علائم اضطراب، ناامیدی یا مشکلات اجتماعی را تجربه می کنند. تشخیص زودهنگام و مداخله می تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

علائم اولیه در نوزادان و کودکان نوپا

• گریه یا ناراحتی مکرر در پاسخ به صداهای بلند.
• مقاومت در برابر نگه داشتن، در آغوش گرفتن یا لمس شدن.
• ناراحتی با پارچه های خاص لباس یا پوشک.
• واکنش های غیرمعمول به نور یا محرک های بصری (به عنوان مثال، اجتناب از اتاق های روشن).

کودکان مبتلا به اختلال حسی بیش از حد ممکن است در محیط‌های کلاسی که سر و صدا، نورهای روشن یا حرکت می‌توانند طاقت‌فرسا باشند، دچار مشکل شوند.

آنها ممکن است به دلیل حساسیت های حسی خود از فعالیت های گروهی اجتناب کنند یا با دوست یابی دست و پنجه نرم کنند.

برخی از کودکان ممکن است در محیط های جدید یا بیش از حد تحریک کننده دچار فروپاشی یا پریشانی شدید شوند.

گزینه های درمانی

کاردرمانی

• راهبردهای مقابله ای برای مدیریت حساسیت های حسی را آموزش می دهد.
• به رشد مهارت های حرکتی و هماهنگی کودکان کمک می کند.
• ابزارهایی مانند پتوهای وزن دار، برس های حسی و دستگاه های فیجت را فراهم می کند.

داروها و درمان های جایگزین

• در حالی که هیچ داروی خاصی اختلال بیش حسی را درمان نمی کند، داروهای اضطراب یا ADHD ممکن است در برخی موارد کمک کنند.
• درمان های جایگزین مانند ماساژ با فشار عمیق، یوگا و موسیقی درمانی می توانند به تنظیم ورودی حسی کمک کنند.
• ترکیبی از درمان ها اغلب بهترین نتایج را در مدیریت اختلال حسی بیش از حد فراهم می کند.

راهبردهای مقابله با اختلال بیش حسی

• محرک‌ها را شناسایی کنید: برای ردیابی موقعیت‌هایی که باعث ناراحتی می‌شوند، یک دفتر خاطرات داشته باشید.
• از ابزارهای حسی استفاده کنید: هدفون های حذف کننده صدا، لباس های با بافت نرم و عینک آفتابی می توانند تحریک بیش از حد را کاهش دهند.
• وقفه های حسی داشته باشید: برای تنظیم مجدد از محیط های طاقت فرسا فاصله بگیرید.